پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر

پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر موجود در ایران

پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر

انرژی‌های تجدیدپذیر دارای انواع مختلفی بوده که هرکدام مزایا و معایب خود را دارند. هیچ‌کدام از این انرژی‌های نو صورتی آرمانی ندارند ولی وجه‌مشترک همه آنها کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و تولید گازهای گلخانه‌ای است که تاثیر مستقیم بر محیط‌زیست و سلامتی انسان‌ها دارد؛ مضاف بر اینکه تولید ناخالص داخلی و اقتصاد کشور را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
چشم‌اندازی که وزارت نیرو در برنامه‌های آتی خود قرار داده است همانند کشورهای توسعه‌یافته از حمایت خوبی برخوردار است که خرید تضمینی برق تا ۲۰ سال، گواهی بر سیاست‌های توسعه فرهنگ تولید و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر است.
در این نوشتار به صورت خلاصه به بررسی پتانسیل موجود در ایران برای ۴ دسته از مهم‌ترین انرژی‌های نو خواهیم پرداخت تا سهم کوچکی در ایجاد نگرش جدی‌تر به بحث تولید انرژی پاک داشته باشیم.

ایران با توجه به شرایط مساعد جغرافیایی از ظرفیت و پتانسیل بالایی برای بهره‌وری از انرژی‌های تجدیدپذیر برخوردار است.

1. انرژی خورشیدی

میزان تابش خورشید در بیشتر نقاط ایران بالاتر از میزان متوسط جهانی است. منابع مختلف اذعان می‌کنند که ایران در بیش از دوسوم آن دارای 300 روز آفتابی با متوسط تابش 4.5 تا 5.5 کیلووات‌ساعت بر مترمربع بوده که پتانسیل بالایی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی است. با توجه به مطالعات انجام‌شده در مساحتی حدود 2000 کیلومترمربع ظرفیت 6000 مگاواتی برای احداث نیروگاه خورشیدی وجود دارد که رقم قابل ملاحظه‌ای است. نکته مهمی که در این مطالعه بررسی نشده است تخمین ظرفیت مناطق شهری برای تولید انرژی سولار است. امکان نصب سامانه‌های خورشیدی برای اکثر ساختمان‌های بلندمرتبه در سطح کشور که از فضای پشت‌بام و ظرفیت انشعاب برق کافی برخوردارند وجود دارد. با نصب پنل‌های باکیفیت خورشیدی کمک شایانی به شبکه برق در زمان پیک بار خواهد شد و این امر چرخه مصرف را متعادل می‌کند. علاوه بر این احداث نیروگاه خورشیدی خانگی مثلا با ظرفیت 5 کیلووات، درآمدی حدود یک میلیون تومان در ماه برای صاحب آن ایجاد خواهد شد.

2. انرژی بادی

ایران کشور پهناوری است که حدود نیمی از آن را مناطق کوهستانی پوشانده است. طبق اطلس بادی ایران و براساس اطلاعاتی که از 60 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شده است و بر پایه پیش‌بینی کارشناسان، ظرفیت انرژی بادی بالقوه حدود 18 هزار مگاوات تخمین زده می‌شود که گواهی بر پتانسیل قابل توجه کشور در زمینه احداث نیروگاه‌های بادی است. سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی بادی همانند انرژی خورشیدی بسیار اقتصادی و توجیه‌پذیر است و به لطف فناوری‌های پیشرفته هر روز هزینه تولید کاهش و بازده آن بالا می‌رود. در انجام پروژه پتانسیل‌سنجی بادی در ایران نیز از ظرفیت نیروگاه‌های کوچک شهری که قابلیت نصب در منازل، اتوبان‌ها، پارک‌ها و ... را دارد صرف‌نظر شده است. برخی مطالعات با احتساب ظرفیت شهری تولید انرژی بادی، حرف از پتانسیل 100 هزار مگاواتی در ایران می‌زنند که به راستی می‌تواند کل برق مصرفی خانوارها و صنایع کشور را تامین نماید.

3. انرژی زیست‌توده

منابع زیست‌توده عمدتا شامل زباله‌ها، فاضلاب‌های صنعتی و شهری، ضایعات جنگلی- کشاورزی و پسماندهای دامی می‌شود. مطالعات مشخصی که برای تنها یکی از این منابع یعنی زباله‌های شهری در شهرهای بالای 250 هزار نفر انجام شده است نشان داد حداکثر پتانسیل تولید برق از انواع نیروگاه‌های زیست‌توده در سال 1386 در 30 شهر، بالغ بر 800 مگاوات به تفکیک 311 مگاوات نیروگاه زباله‌سوز، 217 مگاوات نیروگاه پیرولیز- گازی‌سازی، 159 مگاوات نیروگاه هضم بی‌هوازی و 112 مگاوات نیروگاه لندفیل بوده است.
مطمئنا این ارقام با توجه به رشد شهرنشینی در ده سال گذشته و تولید زباله‌ی بیشتر، افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است.

4. انرژی زمین‌گرمایی

پتانسیل انرژی زمین‌گرمایی در ایران براساس مطالعات انجام شده نشان می‌دهد 15 منطقه با توجه به میزان فعالیت‌های تکتونیکی، میزان چشمه‌های آب‌گرم، ظهورهای سطح‌الارضی و سایر شواهد زمین‌شناسی از پتانسیل بیشتری برخوردار هستند. این مناطق براساس مطالعات انجام شده در سال 1377 بدین شرح هستند:
  • • منطقه سبلان، سرعین، مشکین‌شهر و بوشلی
  • • منطقه دماوند، ناحیه ناندل
  • • منطقه ماکو، ناحیه سیاه‌چشمه
  • • منطقه خوی، ناحیه قطور
  • • منطقه سهند
  • • منطقه تفتان، بزمان
  • • منطقه نایبند
  • • منطقه بیرجند، فردوس
  • • منطقه تکاب، هشترود
  • • منطقه خور، بیابانک
  • • منطقه اصفهان، محلات
  • • منطقه رامسر
  • • منطقه بندرعباس، میناب
  • • منطقه بوشهر، کازرون
  • • و منطقه لار، بستک
که در شکل زیر به خوبی نمایش داده شده‌اند.
ایران در گروه کشورهایی است که ذخایر احتمالی زمین‌گرمایی بالایی دارد و پیش‌بینی می‌شود پتانسیل بالقوه آن براساس پژوهش‌ها حدود 300 مگاوات باشد.